Fantasie en verbeeldingskracht trainen

Wil Nederland mee in de vaart der volkeren dan moeten we creatiever leren denken en ons minder verlaten op onze kritische geest, beweert docent creativiteit Jeroen Busscher in de Volkskrant van 13 mei: De kritische mens zit ons in de weg. Een pittige cursus kritisch denken is altijd nuttig en leuk om te geven, maar Busscher heeft gelijk als hij zegt dat je ook scheppend moet leren denken. Ook in het filosofie-onderwijs lijkt het me van belang studenten te leren beide hersenhelften te activeren. Ik leer studenten graag de simpele techniek van het willekeurig woord zoals onder andere beschreven door Edward de Bono. Voor het oplossen van een probleem, het bedenken van een campagne, een invalshoek voor een verhaal ... kies je een willekeurig woord. Neem daarvoor de krant van die dag, of een boek of tijdschrift dat iemand bij zich heeft. Vraag op welke bladzijde je moet kijken, in welke kolom, welke regel, het hoeveelste woord. Het moet een zelfstandig naamwoord zijn. Het woord dat dan naar voren komt moet de oplossing geven voor de vraag van de student. De aanvankelijke scepsis is groot als je zo'n denkmethode voorstelt, maar het enthousisasme is navenant als het telkens blijkt te werken. Er zijn veel boeken over creativiteit. Voor het onderwijs heb ik met plezier gebruik gemaakt van Denken als Leonardo da Vinci van Michael J. Gelb.

Spelend leren

Zoals we van Johan Huizinga weten leer je vooral door te spelen. Hier vind je een site met dwarse filosofische spelletjes. Wil je al spelend het begrip rechtvaardigheid behandelen dan is the Rawls Game leuk om te doen. Knip uit karton zoveel kaarten als je studenten hebt, geef drie kaarten een onderscheiden kleur, en je bent klaar om van gedachten te wisselen over het moreel egoïsme, het utilitarisme en Rawls opvatting van rechtvaardigheid.

Leren leven

"Ik ga je het verhaal van de filosofie vertellen. Niet alles natuurlijk, maar toch de vijf belangrijkste momenten. Steeds zal ik je een voorbeeld geven van een of twee visies over het leven die bij een bepaalde periode horen, opdat je, als je wilt, zelf de belangsrijkste teksten kunt gaan lezen. Voordat we aan ons spel beginnen, beloof ik je een ding: ik zal alle gedachten volstrekt helder uitleggen, zonder jargon, maar wel tot de kern doordringen. Als je de moeite neemt om me te volgen, zul je echt begrijpen waar filosofie over gaat, en hoe het op een unieke manier duidelijk maakt hoe we zouden kunnen en zouden moeten leven."

Dit is een vertaald citaat uit het net verschenen boek van Luc Ferry Apprendre à vivre. Traité de philosophie a l'usage des jeunes générations.
Dat moet maar snel vertaald worden. Misschien kun je het als inspiratie voor je lessen gebruiken.
Zie ook het interessante interview met Ferry in de Volkskrant van 8 april: 'Franse jeugd is de avantgarde van de angst voor van alles'

Lijdenslust

Lijdenslust, het essay dat Marcel Moring schreef voor de Maand van de Filosofie, is een prachtig geschreven en gevaarlijk boekje. Het verheerlijkt het lijden en stimuleert het masochisme. Althans, zo zouden studenten het kunnen lezen. Mooi materiaal dus voor een levendig debat. Hoe ga je met het lijden om? Is geluk een illusie? Geeft lijden meer diepgang aan het leven dan geluk?

Een paar citaten.

... lijden interesseert mij wel. Niet omdat ik ervan houd, maar omdat ik denk dat de houding van de mens ten opzichte van zijn eigen lijden en dat van anderen maatgevend is voor 'het menselijke'.

... lag levensgeluk voor de hand, we zouden er niet naar talen. Het moet verworven worden.

Kiezen moet men voor de moeilijk weg, het slingerpad door het donkere woud.

Teaching Philosophy

Creating Community in the Philosophy Classroom

Dat is het eerste artikel in het nieuwe nummer van Teaching Philosophy. Sluit mooi aan bij het onderwerp van de eerste post (zie hieronder). Kent iemand dit blad? Moet een van onze mediatheken daar geen abonnement op nemen?

Film in het onderwijs - Capote

It's as if Perry and I grew up in the same house. And one day he went out the back door and I went out the front.

Dat zegt Truman Capote in de film Capote over de moordenaar Perry wiens leven hij onderzoekt voor zijn boek In cold blood. Perry en hij hebben dezelfde achtergrond, dezelfde verwrongen jeugd. Perry moordt in koele bloede een heel gezin uit en krijgt daarvoor de doodstraf. Capote gebruikt in koele bloede Perry voor zijn verhaal en komt daar nooit meer overheen. Mooie film om een paar filosofische thema's aan te illustreren: determinisme; ethiek; Kant (mens nooit als middel). Misschien zie je er nog meer. Wat zijn je ervaringen met film in het onderwijs?

Community of learners

Net nu we zelf een gemeenschap van lerenden beginnen, loop ik tegen het boekje: De vrolijke wetenschap. Over communities of learners als kweekplaats voor kenniswerkers. Het is de rede die J.J. Beishuizen uitsprak toen hij in 2004 hoogleraar Algemene Onderwijskunde aan de VU werd. Het licht dicht bij de onderwijspraktijk waarover Timo me vertelde. Een paar punten uit de conclusie:

• Onderzoekend leren (OL) is de moeder van alle leerprocessen omdat het gebaseerd is op de empirische cyclus
• OL prikkelt nieuwsgierigheid en zorgt voor integratie van theorie en ervaring.
• Vakinhoud: concentratie op kernbegrippen.
• Docent is ontwerper, expert en coach.
• Moderne informatievoorzieningen brengen onderwijs dichter bij de werkelijkheid.
• In de community of learners worden studenten serieus genomen als partners, samen met docenten en onderzoekers.
• Studenten verrichten onderzoek, delen conclusies met elkaar, en passen kennis toe in nieuwe situaties.
• Studenten werken samen en ontwikkelen kennis door het uitwisselen en contrateren van inzichten.

Waar heb je ervaring mee? Wat werkt goed en wat niet?

bron afbeelding: http://alumni.media.mit.edu/~vanessa/workshop'98/brainstorm.gif